Terugblik concert Ronald IJmker op 31 mei 2017

Some of Bach, Hit the road Jack en bierreclame: veellagige stampij

Meer dan honderd luisteraars genieten van een prachtig Bach-concert, ‘Some of Bach’ door Euwe en Sybolt de Jong. Dat veel ‘moderne’ musici schatplichtig zijn aan Bach blijkt. Zo hoor ik halverwege het concert ineens het rifje uit Hit the road Jack (gezongen door Ray Charles) en verderop een overbekende bierreclamedeun uit vervlogen tijden: Bach heeft nogal wat invloed gehad. Dat beide musici De Jong ‘in Bach zijn’ is duidelijk. Ze musiceren en arrangeren (vooral Sybolt) erop los. Terwijl we genieten van de muziek zien we messcherpe beelden van het handen- en voetenwerk. Bij zekere passages gaan de handen op de rug en zien we Euwe die genoeg heeft aan zijn voeten als een lossehandenfietser die in de Gouden Pijl de finish passeert.

In een dynamische setting voeren de broers een mooi Bach-spektakel op. De organisten lopen van koororgel naar kerkorgel naar kistharmonium en soms weer terug. Euwe zorgt voor instructieve begeleidende teksten als een leraar die een klas toespreekt. Hij voelt haarfijn aan dat niet alle orgelmuziekliefhebbers deskundigen zijn zoals niet elke motorrijder een bendelid van Satudarah is.

Het begint verrassend met twee verborgen kistharmoniums: één in de consistorie en één achter een hoge kerkbank. We horen een prachtig fluister- en echospel. Het eerste blok, met de verjaardagscantate Preludium in C groot, Ich steh mit einem Fuss im Grabe met vriendelijke doodsklokjes en de snelle dans Concerto in d klein presenteert zich aan ons een vrolijke, ondeugende, jolige en tegelijk ernstige Bach. De organisten spelen veelal quatre-mains, wat Euwe later doet opmerken dat solo spelen eng wordt als je zo vaak samen en tegelijk speelt.

In ‘Schafe sollen sicher weiden’ worden het koororgel en het grote kerkorgel tegelijk bespeeld. Euwe het koororgel met fluitregisters en Sybolt die op het kerkorgel er een koraalmelodie doorheen weeft. Het is een deel uit een cantate die ooit voor ‘een afgewaaide vorst’ werd gecomponeerd. De moeilijkheid hierbij is dat beide organisten op afstand van elkaar spelen.

Vervolgens drie stukken die op twee tegenover elkaar staande kistharmoniums, bijna tussen het publiek in, worden gespeeld, waarbij de mannen ook nog eens van plaats wisselen: Gavotte, het overbekende en lekker snel gespeelde Air en een vrolijke, luchtige dans Rondeau. Niet alleen de musici wisselen soms van plaats, ook hele rijen publiek draaien hun stoelen bij om maar niets te missen.

Sybolt de Jong arrangeerde Fuga in c klein, uit een ernstige cantate, met een werkelijk schitterend slot. Tijdens het spel teken ik aan: om het nou veellagige stampij te noemen gaat misschien te ver, maar een caleidoscopisch vergezicht is het, maar dan voor het oor: zeker en vast. Langzaam raakt het publiek in de ban van Bach. Tevreden gezichten alom. Na twee ingelaste stukken volgt Freu dich sehr, o meine Seele, oftewel psalm 42 een lieflijk cantatedeel met licht klinkende (pan)fluiten. Euwe soleert met Toccata en fuga in d, wellicht het beroemdste Bachstuk? Hierin kwam ik een fragmentje Hit the road Jack en de bierreclame tegen.

De laatste twintig minuten vormen een soort aangekondigde toegift met een intermezzo waarbij de Parijse cafémuziek tot leven komt als een champagnefles die wordt ontkurkt. Het klinkt als een accordeon musette en de muziek zorgt waarachtig hier en daar voor een inhakend meedeinen. Prachtig hoe het driemanschap Vivaldi-De Jong-Bach bij elkaar komen, elkaar besnuffelen en dan fuseren in de muziek. Niet alleen Euwe is vol lof over de door zijn broer bewerkte (‘Dat kan Sybolt beter’) Bach-fragmenten, ook het enthousiaste publiek.

De avond wordt besloten met Preludium en koraal over Ein feste Burg ist unser Gott. Orgelconcertpubliek is niet gelijk aan het publiek van de Uitmarkt in Amsterdam die na gezellige deunen massaal We want more! scanderen, maar na de muziek gespeeld door de broers De Jong zou je het wensen. Na afloop is tevredenheid en opgetogenheid bijna voelbaar als zon in een verregende vakantieweek. Glunderend, mailend, facebookend, append en snapchattend verlaat de toeschouwerschare de kerk. #Prachtigemuziek! Graag sluiten we ons aan bij magazine Luister dat De Jong & De Jong een tien gaf voor hun Bach-oeuvre.

Klaas van der Meulen